Marks blog

Een recessie kan (behoorlijk) vervelend zijn. Je kunt een promotie mislopen omdat er geen geld is, of in een uitzonderlijk geval zelfs je baan kwijtraken. Ik moet er dan wel bij zeggen dat het bedrijf bij veel ontslagen in tijden van recessie, er al duidelijk niet zo goed voor stond.

Maar goed, gemiddeld genomen valt het allemaal best mee, zo’n daling van onze gemeenschappelijke inkomsten. Over een jaartje genomen 3 of 4% minder uit kunnen geven, daar valt best mee te leven, toch?

Er is natuurlijk één club die daar anders over denkt, die constant media-aandacht opeist voor de ‘crisis’ en het doet voorkomen alsof we zeer zware tijden tegemoet gaan. Jawel, dat instituut dat we overheid noemen is totaal in paniek.

Natuurlijk is daar een reden voor. Als wij namelijk 3,5% minder uit kunnen geven, kunnen we ook 3,5% minder belasting betalen. Even rekenen: 3,5% van de meer dan 50%(!) belasting die de overheid int over het totaal van onze inkomsten en uitgaven, dat komt uit op tientallen miljarden euro’s!

Ja, daar zouden wij ook van schrikken!

In zo’n geval staan de bestuurders voor een keuze.

1. Die miljarden aan kosten schrappen. Dat betekent even slikken, en net zoveel minder uitgeven als iedereen moet doen.
2. Een begrotingstekort laten ontstaan
3. Investeren in de economie en het begrotingstekort snel laten oplopen.

De regering doet het in de media voorkomen alsof ze voor optie 3 kiest. In werkelijkheid is het optie 2 gekozen. 5 miljard investeren op een tekort van 50 miljard is niet noemenswaardig. Daarnaast is een begrotingstekort eigenlijk vooral een des-investering in de economie.

Een begrotingstekort is namelijk niets anders dan een verborgen belastingverhoging en het vergroten van de staatsschuld. Helaas voor de heren politici is de rekbaarheid daar nu wel een beetje uit. En helaas voor ons betekent dat dat de voorgestelde maatregelen zullen gaan zorgen voor een langer slepende recessie, meer werkloosheid en hogere belastingen.

Wat las ik op nu.nl? “Nederland verkeert in diepe recessie – Economische krimp grootste sinds Tweede Wereldoorlog“. Onzin. Het is de grootste daling van het BNP sinds de tweede wereldoorlog. Om dat economische krimp te noemen en op zo’n manier met de jaren 80 te vergelijken gaat me te ver.

Update: De bewuste subkop is ondertussen verdwenen.

De economische crisis van de jaren 80 (die al in de jaren 70 begon) was heel wat ernstiger dan de situatie nu. De reden dat het BNP toen niet zo hard kromp, was omdat er gigantisch veel geld bijgedrukt werd.

Waarom we nu beter af zijn dan in 1980: De inflatie was in 1980 wel 15%! Reken maar uit: In 1981 verdiende je bijna even veel als in 1980 maar je gulden was 15% minder waard.

In 2009 verdien je gemiddeld genomen 3,5% minder dan in 2008, maar je euro is nog steeds bijna evenveel waard. (er is bijna geen inflatie door een krimpende geldhoeveelheid, wat weer komt door de omgevallen banken).

Welke situatie heb je liever, 1980 of 2008? Nu.nl doet volgens mij aan bangmakerij op basis van de verkeerde statistieken. Ik vraag me af of de minister de in het artikel genoemde uitspraken echt heeft gedaan of dat ze (zoals we wel vaker zien bij nieuwsberichten) uit hun context zijn getrokken.

Nog even ter aanvulling: De jaren voor 1980 probeerden overheden de recessie af te remmen door geld bij drukken en veel te investeren. Dit leidde tot een verschuiving van geld uit de handen van particulieren en MKB, en in de handen van overheid en grote bedrijven, die het vervolgens een stuk minder efficiënt uitgaven.

Uiteindelijk moest dat terugbetaald worden, en dat ging met harde maatregelen. De werkloosheid nam als gevolg in ‘81, ‘82 en ‘83 snel toe, er was bij veel van de grote bedrijven en overheden immers geen geld meer om mensen aan het werk te houden.

Veel geld uitgeven om een recessie af te remmen is daarom een fout geweest die niet herhaald mag worden. Uiteindelijk nam de inflatie af, en daalde de werkloosheid ook weer. De prijs die daarvoor betaald is, was onnodig hoog, en zeker pijnlijk voor degenen die langdurig zonder inkomsten hebben overleefd.

(Al zien we het nu op kleine schaal weer gebeuren, banken worden immers overeind gehouden van ‘ons’ geld). De situatie is nu eigenlijk weer totaal anders, want er is geen opzienbarende inflatie. Ik ben benieuwd wat we achteraf van de genomen maatregelen gaan vinden.

In mijn ogen is er in ieder geval één les die van de economische situatie geleerd kan worden. En dat is dat de financiële sector keiharde regels nodig heeft. (Specifiek op het gebied van liquiditeit van banken, risicovolle leningen en de volledig uit de hand gelopen speculatie op aandelen.)

"[...] surely knowledge and not time served is the right basis for granting degrees."

Milton Friedman

Deze uitspraak raakte bij mij iets van binnen. Zelf heb ik mijn bacheloropleiding in drieeneenhalf in plaats van de voorgeschreven vier jaar gedaan, maar dan nog kon het me niet snel genoeg gaan. Ook in de zelfbedachte hervormingsplannen voor onderwijs waar ik voorheen graag met vrienden over discussiëerde was dit een terugkerend thema.

Friedman becommentarieert hier twee maatregelen van het beleid van Robert Maynard Hutchins, voormalig hoofd van de universiteit van Chicago. De maatregelen waren:

• Het mogelijk maken van de toelating van high-school leerlingen tot de universiteit na het afronden van hun tweede jaar.
• Het mogelijk maken om op elk moment de bachelor te halen door uitgebreide examens in alle vakken te doen.

Helaas waren andere universiteiten niet zo enthousiast, en zijn de maatregelen ondertussen teruggedraaid. Het doet me denken aan de tegenargumentatie die geboden werd door studenten, perfect samengevat door het advies dat Guy Kawasaki in ‘Reality Check’ aan eerstejaars studenten geeft.

“Live off your parents as long as you can.”

Hij werkt dit later uit tot het zo lang mogelijk rekken van de studententijd. Zelf mag ik het daar misschien niet mee eens zijn, ik zie ook wel in dat ik daarmee waarschijnlijk tot een minderheid behoor.

De maatregelen van Hutchins maakten mij enthousiast omdat het beide manieren van studeren mogelijk maakt. Ik zou gemotiveerder zijn op de middelbare school, snel mijn bachelor gehaald kunnen hebben en doorgaan naar een volgende studie. Mijn medestudenten zouden hebben kunnen profiteren van wat zij een plezierig studentenleven vonden.

Er liggen twee economische meesterwerken op mijn boekenkast:

• "The General Theory of Employment, Interest and Money" van John Maynard Keynes
• "The Road to Serfdom", van F.A. Hayek

Hieronder een fragment van de film "The Commanding Heights" over de tijd waarin zij leefden.

Als je de boeken leest, valt het op dat Keynes (in 1935) echt een heel wiskundige aanpak heeft. Zijn theorie bestaat uit formules, en er wordt niet veel in gegaan op sociale en politieke gevolgen van een toename aan overheidsinvloed op de economie.

Dat is dan ook waar Hayek als filosoof en econoom (in 1944) op reageert. Hij beschrijft het gedrag van individuele mensen binnen een economie. Zijn visie op de relatie tussen economische en individuele vrijheid is ook nu nog actueel. Zelfs Keynes waardeerde het boek. Een aanrader voor iedereen!

The word creative is often used to describe something artistic, like  paintings or music. As a designer, I’m supposed to be creative. But creativity is not just graphical. It is in essence about creation itself.

Now economics is often defined using the word ‘scarce’ somewhere. Like ‘How people cope with scarce goods’. Or ‘The study of the allocation of scarce resources’. Now there are some better definitions out there, but I don’t encounter them very often.

At first it seems logical. But not anymore if you take into account that we might have resources that we don’t even know of. Things that will have to be discovered or created.

So I had this idea about removing scarcity. The definition would then contain the ‘creation of resources’ instead of allocation of resources.

To illustrate this concept, here are some examples:

1. There are too few people to do low-wage jobs (Netherlands in the 60′s)

Solution of the allocator
We’ll just import them, make it attractive for people to live here.

Solution of the individual/creator
I’m going to invent a robot for that!

2. There’s an oil shortage

Solution of the allocator
Let’s start a war. We need that oil.

Solution of the individual/creator
I’m going to invent windmills that generate megawatts of power!

3. There isn’t enough space on the roads, traffic jams at rush hour.

Solution of the allocator
Let’s build more roads.

Solution of the individual/creator
Let’s live closer to work, or work from home more often!

It shouldn’t surprise anyone that the first option is the one governments picked. That’s obvious, if you recognize that the first option can only come from the government, and that the second option can only come from the individual. It’s not that individuals can’t be organized. The criterium is that they are able to create, not just allocate.

Also note that the first option always has obvious disadvantages, possibly harming many people. The second option has no such obvious disadvantages.

What should the government do? Looking back, if they waited long enough, creativity kicked in. We have lots of windmills around where I live. Clean energy, and I think they look cool too! So let’s focus more on the creativity factor in economics!